Korsakov: behandelen wat je je morgen niet meer herinnert
Bij Korsakov werkt klassieke "leren door inzicht" niet — het inzicht zelf wordt niet vastgehouden. De ergotherapeutische winst zit in routines, omgeving en foutloos leren. Het brein onthoudt geen feiten, maar wel patronen. Daar bouw je op.
Wat Korsakov is — kort
Korsakov-syndroom is een chronisch gevolg van vitamine-B1-tekort, meestal na langdurig alcoholgebruik. Het kenmerkt zich door ernstige stoornissen in het opslaan van nieuwe informatie, vaak in combinatie met confabulaties, executieve problemen en gebrek aan ziekte-inzicht. Het langetermijngeheugen tot aan de aanvang is meestal grotendeels intact, het procedurele geheugen ook.
Belangrijk: Mensen met Korsakov zijn níet dement in klassieke zin. Ze redeneren vaak goed in het moment — alleen het moment beklijft niet. Dat onderscheid is praktisch én ethisch belangrijk.
Behandelen zonder geheugenanker
Klassieke psycho-educatie ("u moet onthouden dat...") werkt niet. Wat wél werkt: het manipuleren van de omgeving en het inslijten van procedures. De cliënt hoeft het niet te weten — de routine doet het werk.
- Foutloos leren — bied geen probeerruimte. Een fout slijt namelijk net zo hard in als de juiste handeling.
- Vaste volgorde — koffiezetten begint altijd bij hetzelfde voorwerp op dezelfde plek.
- Visuele aanwijzingen — pictogrammen op kastjes, geen tekstherinneringen.
- Beloon het doen, niet het weten — niet "weet u nog hoe het moest?", maar "u heeft net zelf koffie gezet".
Confabulaties — niet corrigeren
Discussiëren over een verzonnen verhaal levert niets op behalve frustratie aan beide kanten. Erken het gevoel achter het verhaal en buig het gesprek terug. "Dat klinkt vervelend zeg, zullen we ondertussen even verder met dit?" is bijna altijd een betere reactie dan correctie.
Samenwerking met het team
Korsakov-zorg staat of valt met consistentie tussen behandelaars en zorgteam. Eén afdeling die het anders doet ondermijnt het hele plan. Maak afspraken kort en concreet, hang ze visueel op, en evalueer regelmatig — niet de cliënt, maar de uitvoering door het team.
Veelgemaakte fout: Behandeldoelen formuleren als "cliënt leert zelfstandig...". Beter: "cliënt voert in de juiste omgeving zelfstandig uit". De omgeving is mede-behandelaar.