Artrose in de hand: waarom sparen averechts werkt
Bij artrose is ontzien het eerste wat cliënten zelf bedenken en meestal precies het verkeerde. Sparen leidt tot verlies van kracht en functie, terwijl de pijn blijft.
Een cliënt met artrose in de handen heeft vaak al een eigen strategie ontwikkeld voordat hij bij jou komt: zo min mogelijk doen met die hand. De pot laten openmaken door iemand anders, het breien opgeven, de zware boodschappentas in de andere hand. Het is begrijpelijk en het is meestal precies verkeerd.
Waarom sparen niet werkt
Kraakbeen en het omliggende weefsel hebben belasting nodig om in conditie te blijven. Een gewricht dat structureel wordt ontzien, verliest bewegingsuitslag en de spieren eromheen verliezen kracht. Daarmee wordt elke belasting die er tóch komt zwaarder om op te vangen, en dat geeft opnieuw pijn. De cliënt concludeert dan dat hij nog meer moet sparen, en de cirkel is rond.
Het gaat dus niet om minder doen, maar om anders doen. Dat onderscheid is de kern van je uitleg en het is voor cliënten vaak een opluchting: ze hoeven niet in te leveren, ze moeten het anders aanpakken.
Pijn is een signaal, geen verbod
Een bruikbare vuistregel om aan cliënten mee te geven: pijn tijdens een activiteit die binnen ongeveer een half uur weer wegzakt, is acceptabel. Pijn die uren of tot de volgende dag aanhoudt, betekent dat de dosering te hoog was.
Dat geeft mensen een meetlat waar ze zelf mee kunnen werken, in plaats van dat ze elke twijfel moeten voorleggen. En het maakt het gesprek concreet: niet "doe het rustig aan", maar "hoe lang voelde je het naderhand nog?"
Gewrichtsbescherming die verder gaat dan een folder
Gewrichtsbescherming wordt vaak uitgedeeld als een lijstje adviezen: gebruik grote gewrichten, verdeel de belasting, vermijd langdurige knijpgrepen. Op papier klopt het allemaal. In de praktijk verandert er weinig als je niet meekijkt bij wat iemand écht doet.
De winst zit in de handelingen die tientallen keren per dag terugkomen. Hoe pakt iemand de pan van het vuur, hoe draait hij de sleutel om in het slot, hoe houdt hij de telefoon vast, hoe komt hij overeind uit een stoel? Eén van die handelingen anders aanleren levert meer op dan een compleet adviesboekje.
Hetzelfde geldt voor hulpmiddelen. Een dikke pengreep of een potopener is snel geregeld, maar wordt alleen gebruikt als hij op de goede plek ligt en als de cliënt begrijpt waarom hij helpt. Uitproberen in de eigen keuken zegt meer dan een demonstratie in de behandelkamer.
Wanneer heeft een spalk zin?
Bij artrose in het duimbasisgewricht kan een spalk pijn verminderen en de grip verbeteren, vooral bij belastende activiteiten of 's nachts. Twee dingen bepalen of het werkt: of de spalk precies past, en of de cliënt weet wanneer hij hem wel en niet draagt. Een spalk die de hele dag in de la ligt doet niets, en een spalk die de hele dag om zit kan de handfunctie juist beperken.
Bespreek dus altijd het draagschema, en evalueer of het gebruikte hulpmiddel na een paar weken nog past bij wat de cliënt doet.
Wat cliënten het meest helpt
Uitleg. Veel mensen denken dat artrose betekent dat hun gewricht langzaam op is en dat elke belasting het erger maakt. Dat beeld bepaalt hun gedrag meer dan welk advies dan ook. Als je dat beeld bijstelt, komt de rest van je behandeling ineens veel makkelijker binnen.
Verdieping
In onze geaccrediteerde e-learning Artrose en ergotherapie gaan we dieper in op het onderzoek, de interventies, gewrichtsbescherming en de keuze van hulpmiddelen bij artrose.
