Ergotherapie bij ouderen: waar begin je als er van alles tegelijk speelt

Bij een oudere cliënt is het probleem zelden dat je niets vindt. Het probleem is dat je te veel vindt. De verwijzing gaat over vallen, maar bij het huisbezoek zie je dat de stoel niet klopt, dat de dagindeling is weggevallen sinds het overlijden van een partner, dat de medicatie op drie plekken ligt en dat de dochter alles overneemt uit bezorgdheid.

Alles tegelijk aanpakken werkt niet. De kunst is één ingang kiezen waar de rest achteraan komt.

Vallen is bijna nooit alleen een kwestie van kracht

Valpreventie wordt vaak vertaald naar oefeningen voor balans en beenkracht. Dat helpt, maar het verklaart niet waarom iemand die prima kan lopen tóch valt. Kijk daarom eerst naar de situatie waarin het misging.

Vaak zit het in de combinatie: opstaan uit een stoel die te laag of te zacht is, in het donker naar het toilet, met sloffen die blijven haken, over een drempel die er al twintig jaar ligt. En bijna altijd speelt er iets mee dat niemand meteen noemt: de angst om te vallen. Die angst leidt tot minder bewegen, minder bewegen leidt tot minder kracht, en daarmee wordt de kans op een val juist groter. Dat is een cirkel waar geen oefenschema alleen doorheen komt.

Vraag daarom door naar wat iemand niet meer doet sinds de eerste val. Daar zit meestal het echte doel.

Zitten: de houding waarin de meeste uren gaan zitten

Een oudere cliënt zit soms tien tot twaalf uur per dag. Toch is de stoel zelden onderwerp van gesprek, terwijl daar veel samenkomt.

Een zithouding die niet klopt, kost energie, geeft pijn, maakt zelfstandig opstaan moeilijker en beïnvloedt zelfs eten en drinken. Iemand die onderuitgezakt zit, slikt anders. Wie moeite heeft met opstaan, stelt naar het toilet gaan uit. Het gaat dus zelden alleen over comfort.

Kijk niet alleen naar de stoel maar naar het geheel: de hoogte, de diepte, de armleuningen, wat er binnen handbereik staat, en of de stoel überhaupt op de goede plek in de kamer staat.

Zinvolle bezigheid is geen bijzaak

Bij ouder worden gaat de aandacht makkelijk naar wat er niet meer lukt. Terwijl de vraag die het meeste verschil maakt vaak een andere is: wat doet deze persoon nog wél, en wat betekent dat voor hem?

Als de dagelijkse structuur wegvalt, bijvoorbeeld na het stoppen met werk, na een verhuizing of na het overlijden van een partner, verdwijnt vaak ook de reden om in beweging te komen. Herstel van betekenisvolle bezigheden is dan geen leuke extra naast de behandeling; het is precies wat de rest van de behandeling houdbaar maakt.

Waar begin je dan?

Een bruikbare volgorde bij een cliënt waar veel tegelijk speelt:

1. Begin bij wat de cliënt zelf noemt. Niet bij wat jij het urgentst vindt. Motivatie is je belangrijkste hulpmiddel en die zit in zijn doel, niet in dat van jou.
2. Zoek de bottleneck. Welk probleem houdt de andere problemen in stand? Vaak is dat de zithouding, de dagstructuur of de angst, en niet het probleem waarvoor is verwezen.
3. Betrek de mantelzorger vroeg. Overname uit bezorgdheid is goedbedoeld en ondermijnt je behandeling. Dat gesprek voer je beter aan het begin dan halverwege.
4. Maak het klein en concreet. Eén verandering die morgen merkbaar is, doet meer voor het vertrouwen dan een compleet plan.

Verdieping

Wil je hier gerichter mee aan de slag, dan sluiten drie van onze geaccrediteerde e-learnings hierop aan: Gezond Actief Ouder Worden over vitaliteit en zinvolle bezigheid, Ergotherapie en valpreventie voor de systematische aanpak van valrisico, en Ergotherapie en zitten bij ouderen over zithouding en zitvoorzieningen. Neem je er meerdere, dan geldt automatisch de bundelkorting.