Oplossingsgericht werken: minder analyseren, meer vragen wat wél lukt

De meeste behandelgesprekken beginnen bij het probleem. Wat lukt er niet, sinds wanneer, hoe erg, en wat is er al geprobeerd. Dat is logisch en je hebt die informatie nodig. Maar als een traject vastloopt, ligt dat zelden aan een tekort aan probleemanalyse.

Oplossingsgericht werken draait het gesprek om. Niet: waarom lukt het niet? Maar: wanneer lukte het wél, al was het maar een beetje, en wat was er toen anders?

De aanname erachter

Het uitgangspunt is dat elke cliënt momenten heeft waarop het probleem er minder is. Iemand met chronische vermoeidheid heeft een dag gehad die beter ging. Iemand die zijn arm nauwelijks gebruikt, heeft hem gisteren onbewust wel ergens voor ingezet. Die momenten worden zelden opgemerkt, omdat de aandacht naar de klachten gaat.

Als je ze samen opspoort, gebeuren er twee dingen. De cliënt ontdekt dat hij zelf al iets doet dat werkt, en jij hebt iets concreets om op verder te bouwen dat aantoonbaar bij deze persoon past.

Vier vragen die het gesprek keren

De uitzonderingsvraag. "Wanneer ging het de afgelopen week iets beter dan anders? Wat was er toen anders?" Verwacht niet meteen antwoord. Mensen moeten hier even over nadenken, want ze zijn getraind om over de slechte momenten te vertellen.

De schaalvraag. "Op een schaal van 0 tot 10, waar sta je nu?" Het interessante zit niet in het cijfer maar in de vervolgvraag: "Je zegt een 4. Waarom geen 2? Wat maakt dat het al een 4 is?" Daar komt naar boven wat er al goed gaat. En daarna: "Wat zou de eerste stap richting een 5 zijn?" Dat is meteen je behandeldoel, in de woorden van de cliënt.

De doelvraag. "Stel dat dit traject geslaagd is, wat doe je dan weer dat je nu niet doet?" Concreet gedrag, geen abstracte wens. Dit levert vaak een ander doel op dan de verwijzing suggereerde.

De coping-vraag. Bij iemand die het echt zwaar heeft: "Hoe houd je dit vol?" Die vraag erkent hoe moeilijk het is en legt tegelijk bloot welke kracht er al is. Hij werkt vaak beter dan een aanmoediging.

Waar het misgaat

Oplossingsgericht werken wordt soms verward met positief blijven of met het wegwuiven van klachten. Dat is het niet, en cliënten prikken daar meteen doorheen. Als iemand vertelt dat het slecht gaat en jij vraagt direct wat er wél goed gaat, voelt dat als niet-luisteren.

Erken eerst. Pas als iemand zich gehoord voelt, is er ruimte voor een vraag die vooruitkijkt. De volgorde bepaalt of het werkt.

Er zijn ook situaties waarin het niet passend is. Bij een acute crisis, bij vermoedens van onveiligheid, of wanneer er eerst medisch iets uitgezocht moet worden, is dit niet je instrument. Oplossingsgericht werken is een gespreksvorm om beweging te krijgen, geen vervanging van je klinische oordeel.

Waarom dit voor paramedici goed werkt

Je hebt vaak weinig zittingen. Een aanpak die snel bij concreet gedrag uitkomt, is dan praktisch. Bovendien werk je toch al met wat iemand doet in zijn eigen omgeving, en daar sluit dit naadloos op aan.

Er zit ook een voordeel voor jezelf in. Gesprekken die om problemen blijven cirkelen kosten energie. Gesprekken die uitkomen bij één stap die deze week haalbaar is, geven zowel de cliënt als jou iets om mee verder te gaan.

Verdieping

In de geaccrediteerde e-learning Als iets werkt, doe er meer van oefen je deze gespreksvorm met praktijkvoorbeelden uit de paramedische praktijk. Wil je breder aan je gespreksvaardigheden werken, kijk dan ook naar onze e-learnings over communicatie in het cliëntgesprek.