Handoefeningen bij artrose: wat helpt in het dagelijks leven

Lange tijd was het advies bij een pijnlijk, artrotisch gewricht vooral: ontzien. Dat beeld is achterhaald. Gedoseerd bewegen houdt de spieren rond het gewricht sterk, onderhoudt de beweeglijkheid en kan stijfheid verminderen. Het kraakbeen zelf herstel je er niet mee — artrose genees je niet — maar het dagelijks handelen blijft er beter mee op peil. De kunst zit in de dosering: genoeg om te onderhouden, niet zoveel dat de klachten oplopen.

• Beweeglijkheid — de vingers rustig openen en sluiten, de duim langs de vingertoppen laten wandelen, de pols soepel houden. Bedoeld om stijfheid uit het gewricht te halen, niet om te forceren.
• Kracht — licht knijpen in een zacht schuimballetje of therapeutische klei, opgebouwd in kleine stappen. Zwaar knijpen tot pijn is juist niet de bedoeling.
• Functioneel oefenen — de beweging koppelen aan een echte handeling (een pot openen, veters strikken, knopen sluiten), zodat de winst direct in het dagelijks leven landt.

Welke oefeningen en welke dosis passen, hangt af van het aangedane gewricht en de klachten. Pijnaangepast oefenen — de belasting afstemmen op wat de hand die dag toelaat — werkt beter dan een vast schema forceren.

Naast oefenen is gewrichtsbescherming vaak de meest praktische interventie. Het idee: dagelijkse handelingen zo uitvoeren dat de kleine handgewrichten minder te verduren krijgen.

• Grotere, sterkere gewrichten inzetten — dragen met de onderarm of platte hand in plaats van met de vingertoppen.
• Zwaar knijpen en wringen vermijden — een doek uitwringen kun je ook rollend, of met een hulpmiddel.
• Dikke handvatten gebruiken — pen, bestek en gereedschap met een dikkere greep vragen minder knijpkracht.
• De belasting spreiden over de dag en zware taken opknippen in kleinere stukjes.

Bij duimbasisartrose (rizartrose) kan een stabiliserende spalk de pijn verminderen door het gewricht rust en steun te geven bij belastende taken. Een spalk beperkt tegelijk het normale grijpen, dus meestal zet je hem gericht en tijdelijk in — bijvoorbeeld tijdens een zwaardere activiteit — vaak in combinatie met handtherapie waarin ontlastende technieken worden geoefend. Of, welke en wanneer een spalk passend is, bepaal je samen met de cliënt en zo nodig met een handtherapeut.

Ergotherapie richt zich op het dagelijks handelen en de compensatie. Bij aanhoudende of toenemende pijn, fors functieverlies, twijfel over de diagnose of vragen over medicatie of een operatie hoort afstemming met de huisarts, reumatoloog of handtherapeut. De medische diagnostiek en behandeling liggen daar; het onderhouden van functie en zelfredzaamheid is bij uitstek het domein van de ergotherapeut.