Zithouding bij ouderen: waarom een nieuwe stoel zelden de oplossing is

Je komt binnen bij een cliënt van 84 die de hele dag in dezelfde stoel zit. Ze is onderuitgezakt, haar bekken staat gekanteld, haar hoofd steekt naar voren. De dochter heeft het al gemeld bij de huisarts en vraagt of er niet een betere stoel kan komen. Dat is een begrijpelijke vraag, en het is zelden het goede beginpunt.

Waarom onderuitzakken zo vaak terugkomt

Onderuitzakken is meestal geen keuze en ook geen luiheid. Het is de uitkomst van een aantal dingen die samenvallen: een zitting die te diep is, voeten die de grond niet raken, een rugleuning die op de verkeerde hoogte steun geeft, en een cliënt die zich in de loop van de dag steeds verder laat zakken omdat rechtop zitten spierkracht kost die er niet is.

Vervang je alleen de stoel, dan verplaats je het probleem. Binnen een paar weken zit dezelfde cliënt in dezelfde houding in een duurdere stoel. Dat is niet alleen zonde van het geld, het kost ook goodwill bij de cliënt en bij degene die de aanvraag moet goedkeuren.

Begin bij de maten, niet bij de catalogus

Drie maten bepalen samen het grootste deel van de houding.

Zitdiepte. Tussen de knieholte en de voorkant van de zitting hoort ruimte te zitten, ongeveer een vuist breed. Is de zitting dieper, dan kan de cliënt alleen contact houden met de rugleuning door het bekken naar voren te schuiven. Dat is precies de beweging die je wilt voorkomen.

Zithoogte. De voeten moeten plat op de grond kunnen. Hangen de benen, dan glijdt het lichaam naar voren. Staan de knieën juist te hoog, dan kantelt het bekken achterover en volgt de rug vanzelf.

Armsteunhoogte. Te lage steunen laten de schouders zakken en de romp inzakken. Te hoge steunen duwen de schouders omhoog en geven nekklachten. Het gaat om ontspannen onderarmen, niet om een vaste maat.

Kijk naar de dag, niet naar het moment

De houding waarin je iemand aantreft zegt weinig als je niet weet hoe lang hij er al zit. Vraag naar het patroon: hoe laat gaat de stoel in, wanneer komt hij eruit, en waarvoor. Iemand die acht uur achter elkaar zit, zakt onvermijdelijk onderuit, hoe goed de stoel ook is.

Vaak zit daar meer winst dan in het meubilair. Een reden om elk uur op te staan, een looproute die de moeite waard is, of het verplaatsen van iets wat de cliënt nodig heeft naar de andere kant van de kamer doet meer voor de houding dan een verstelbare rugleuning.

De zit-sta-overgang wordt vaak overgeslagen

Een stoel wordt beoordeeld op zitten, terwijl opstaan het moment is waarop het misgaat. Een zitting die te laag of te zacht is, maakt opstaan zwaar. De cliënt gaat dat vermijden, blijft langer zitten, en zakt verder onderuit. Zo wordt een opstaprobleem een houdingsprobleem.

Laat de cliënt daarom altijd een paar keer opstaan en gaan zitten terwijl je kijkt. Wat hij daarbij vastpakt, waar hij naartoe leunt en of hij het in één beweging haalt, vertelt je meer dan de meting.

Let op de huid

Bij ouderen die veel zitten is decubitus een reëel risico, en de plek waar het begint is meestal het zitbeen of het staartbeen. Een gekanteld bekken verhoogt de druk op een klein oppervlak, en juist die cliënten verschuiven zelf het minst.

Vraag naar roodheid die na het opstaan niet binnen een kwartier wegtrekt. Dat is een signaal dat er niet gewacht kan worden op een aanvraagprocedure van weken.

Wat je de mantelzorger meegeeft

Wie dagelijks meemaakt dat iemand onderuitzakt, gaat vanzelf trekken en duwen om hem rechtop te zetten. Dat is belastend voor beiden en het effect houdt een half uur stand.

Leg uit waaróm het gebeurt en wat wel helpt: het moment kiezen waarop de cliënt zelf nog kracht heeft, kort onderbreken in plaats van corrigeren, en niet aan de armen trekken. Een mantelzorger die de oorzaak begrijpt, gaat anders handelen dan een mantelzorger die alleen een instructie heeft gekregen.

Verdieping

In onze geaccrediteerde e-learning Ergotherapie en zitten bij ouderen behandelen we het onderzoek, de meest gemaakte meetfouten, de keuze en aanvraag van zitvoorzieningen en de aanpak bij decubitusrisico.